Khi tuổi ấu, bộc lộ nhiều tài lạ Tới tuổi thiếu, gặp họa phải bỏ nhà. ... Trong thời gian thiếu chủ còn thơ ấu thì học rất tài, bộc lộ ra được trí tuệ ít người đương thời sánh kịp, học đâu là nhớ đấy, còn rất sáng dạ. Lại thêm có được sự giáo dục nghiêm khắc của Tử Du và Xuân Nguyệt, luôn luôn thúc ép phải học tập, rèn luyện, do đó thiếu chủ thành tài sớm hơn các bạn đồng liêu nhiều. Sau khi thiếu chủ có đủ nhận thức và bắt đầu bước qua phần học lễ nghĩa, đạo đức cơ bản của con người, thì học tới các thuật sâu sắc hơn, và việc rèn luyện, học tập cũng gian khổ hơn. Xuân Nguyệt dạy cho thiếu chủ về đạo phù thủy, gọi là Huyền Môn. Tử Du dạy cho thiếu chủ về phép dùng binh và võ học. Chúng lại vô cùng nghiêm khắc với thiếu chủ, lúc nào cũng thúc ép thiếu chủ học hành liên tục, chúng dùng đòn roi và nhiều hình phạt rất nghiêm khắc với thiếu chủ nếu như thiếu chủ biếng nhác, trễ nải việc học, ai thấy cũng phải xót thương. Nhưng nhờ có thế mà khi bước vào thời niên thiếu, Trần Minh đã là một tay hào kiệt văn võ đều giỏi, có thể biết điều khiển được một doanh trại quân đội. Hắn lại biết cả về huyền thuật, bùa chú, phát ra căn cơ tốt, Xuân Nguyệt thường gọi đó là " Thượng căn u ẩn." Trong những năm tháng ấu thơ thiếu chủ lớn lên trong sự học tập và rèn luyện gian khổ, khắc nghiệt đó, có nhiều điều lạ xảy ra, làm cho những người thân cận bên thiếu chủ vừa mừng vừa lo. Ví như việc khi thiếu chủ học về huyền thuật với Xuân Nguyệt, luôn có những bóng đen cầm rìu đứng lờ mờ vây quanh, rồi gật gù nói với Xuân Nguyệt: - Thiếu chủ ắt thành kỳ tài, có thể nối nghiệp Minh Nguyệt Vũ và Bạch Hạc Sơn. Lại có một việc khác cũng lạ như sau: vào năm Kiến Trung thứ năm (1229), vua Việt là Thái Tông đã lên ngôi được bốn năm, xin sứ sang cầu phong với nhà Tống. Người Tống không đáp lại và có thái độ trịnh thượng với nước ta, việc này cả nước đều biết. Lúc bấy giờ Tử Du mới được cho về hầu trong phủ thiếu chủ được một tháng, nhân hôm nọ ngồi uống trà với Xuân Nguyệt và hầu tướng là Nguyễn Sinh, cùng mang việc đó cầu phong đó ra bàn. Thiếu chủ Trần Minh chơi lang thang ở cổng dinh, nghe được, thì nói: - Nước Tống cũng như nước mình, sao phải xin cầu phong làm gì? Nguyễn Sinh hỏi trêu: - Thiếu chủ biết thế nào là cầu phong không? Trần Minh không đáp, bỏ đi chơi tiếp. Tử Du và Xuân Nguyệt đều cùng cười, cho là trẻ con vô minh, nhưng cũng cho đó là một sự lạ. Còn nhiều việc lạ khác khi Trần Minh còn nhỏ, các sự lạ đó, đại loại là như thế. ... Vào khi thiếu chủ lên bảy tuổi. Năm đó Thái Tông cải cách lại việc giáo dục, cho mở ra khoa thi đầu tiên, đặt ra học vị Thái học sinh, đồng thời cho mở miếu hiệu. Toàn dân đều nô nức đi thi. Cũng trong năm ấy, vó ngựa Mông Cổ tiến vào Trung Nguyên, người ở Trung Nguyên lúc bấy giờ đều kinh sợ. Tử Du ngồi cùng Xuân Nguyệt để luận bàn, có con trai là Nguyễn Tử Kỳ, bấy giờ mười hai tuổi, đứng hầu bên cạnh Tử Du. Còn thiếu chủ thì chơi trong lòng Xuân Nguyệt. Du nói: - Tôi nghe nói người Mông Cổ có lối hành binh vô địch, lại chinh chiến rất giỏi. Chắc chỉ nay mai e là nước Tống gặp nguy. Xuân Nguyệt đáp: - Bọn người Tống lúc nào cũng ức hiếp nước ta. Nếu chúng bị diệt thì cũng là điều hay. Tử Du quay lại hỏi con trai là Tử Kỳ về việc đó, Tử Kỳ bấy giờ mới mười hai tuổi, đáp: - Người Mông Cổ muốn lấy cả thiên hạ. Nếu nước Tống mất thì nước ta rồi cũng bị đánh. Trần Minh bấy giờ đang ngồi trong lòng Xuân Nguyệt, nói: - Nước Tống còn lâu mới mất, chắc người Mông Cổ rồi sẽ lấy nước Kim và Tây Hạ trước, sau đó là Đại Lý, cuối cùng mới đến Tống và Việt. Cả ba người cùng giật mình nhìn lại thiếu chủ. Tử Du giơ tay ra, Xuân Nguyệt vội bế thiếu chủ trao cho. Du ôm Trần Minh vào lòng, hỏi: - Việc đó con nghe ai nói? Trần Minh đáp: - Con xem bản địa đồ, rồi nghĩ thế thôi. Tử Du nói: - Việc đó trừ những người ở đây, con không được nói ra bên ngoài. Nếu không tất cả bọn ta sẽ rơi đầu, con nghe chưa? Trần Minh nghe thế thì sợ hãi, nước mắt lăn dài, ấp úng nói: - Con... xin lỗi thầy, con xin nhớ ạ. Nhưng con nói gì sai chăng? Tử Du không trả lời, bảo về phòng đi nghỉ. Thiếu chủ đi rồi, Du nói với Tử Kỳ: - Việc hôm nay con không được hé răng, nhớ chưa? Tử kỳ vội vàng gật đầu. Du lại đuổi đi về, bấy giờ còn mình Xuân Nguyệt, Du nói: - Những lời kì lạ đó chẳng phải là việc của trẻ con nên nói. Xuân Nguyệt phải răn dạy thiếu chủ cho nghiêm vào, nếu không tất mang họa có ngày. Xuân Nguyệt lo sợ cúi đầu vâng dạ. Không ai nói gì thêm về việc đó cho tới một năm sau, người Nguyên lấy được nước Kim. Lại tiếp năm sau đó, người Nguyên lấy nước Tây Hạ. Vó ngựa Mông Cổ tràn khắp Trung Nguyên, đi tới đâu dẫm nát cỏ tới đó. Lúc đó Tử Du biết, tài thiếu chủ có thể bàn được việc của một nước, chứ chẳng phải chỉ một quân doanh. Du lấy đó làm mừng, nhưng cũng làm lo lắng rằng nếu để Vũ Thư biết việc đó, e là chẳng sống được. ... Lại nói từ khi biết hành lễ, ngày nào Thu Lan cũng dẫn thiếu chủ tới dinh đại phu nhân để hành lễ hỏi han đối với Vũ Thị Thư, Xuân Nguyệt lúc nào cũng căn dặn: - Ở trước mặt mẹ cả, mẹ hỏi gì thì nói đó, đừng có nói thêm bớt, đừng có nói bình phẩm về điều gì. Người tài đang ở thế khó khăn bất lợi, nếu không biết che giấu lấy cái tài của mình, tất gặp chuyện nguy khốn. Đó gọi là: "Có tài mà cậy chi tài Chữ tài liền với chữ tai một vần." Trần Minh rất nghe nhớ lời Xuân Nguyệt, khi tới chào hỏi Vũ Thư chỉ hỏi đáp qua loa chuyện thường nhật. Nhiều lần Vũ Thư cũng hỏi thử dò về các việc nhân thế xem thế nào, Trần Minh đều im lặng không đáp. Vũ Thư thấy thế, cho là cũng không có tài gì. ... Năm Trần Minh lên chín tuổi, có một lần chẳng biết nghe ai xui, chạy về nhà hỏi Xuân Nguyệt: - Mẹ tôi ở đâu? Cha tôi ở đâu? Nguyệt nghe thế thì trong lòng lo lắng, nhưng vẫn làm bộ đáp: - Mẹ thiếu chủ ngày nào cũng gặp, còn cha thiếu chủ mang bệnh nặng sợ ánh sáng chỉ nằm ở trong phòng, không gặp ai được. Trần Minh đáp: - Dì nói dối tôi, người đó không phải mẹ tôi. Mẹ tôi khác kia. Xuân Nguyệt ôm chầm lấy thiếu chủ vào lòng, khóc nấc lên, nói qua làn nước mắt: - Đừng nói lại việc này với ai nghe con. Trần Minh không hiểu, nhưng vốn đã quen nhiều việc bí mật và không khí lúc nào cũng phải lén lút lo sợ trong phủ, nên chẳng lấy gì làm lạ. Riêng lần này, sao nghe tiếng Xuân Nguyệt thấy buồn lắm. Minh đưa tay lên gạt đi nước mắt trên má Xuân Nguyệt, nói: - Dì đừng khóc nữa. Con không hỏi nữa đâu. Từ đó thiếu chủ không nhắc tới việc cha mẹ nữa. ... Năm Trần Minh lên mười một tuổi, trong quân doanh Minh Cảnh có một việc lớn diễn ra. Bấy giờ đại phu nhân là Vũ Thị thông cáo với toàn thể quân doanh rằng lệnh hầu có hậu duệ, lại đưa ra một người nữ nhân. Người ấy họ Nguyễn, tên Lệ, người gốc Gia Lâm, là nô tỳ trong nhà, lúc bấy giờ đã mang thai ba tháng. Cả quân doanh đều xôn xao về việc đó, các tướng đều bàn ra tán vào. Nguyễn Tử Du nghe được việc đó thì kinh ngạc lắm. Lệnh hầu mấy năm nay đã đau yếu lắm, dù có sống được nhưng đó là nhờ thuật của Xuân Nguyệt kéo dài thọ ra, chứ làm gì mà đương khỏe mạnh lên nổi? Lệnh hầu tuổi cũng đã tuổi cao lắm rồi, hay lại có kế trộm long tráo phụng gì ở đây? Bấy giờ Tử Du xin vào thăm lệnh hầu rồi nói việc đó. Trần Phi Long lúc này nằm trên giường bệnh, ra điều mệt nhọc lắm, chỉ gật đầu nói: - Đó là con ta đấy. Ta với Nguyễn Lệ đã ân ái nhiều ngày, anh Du đừng nghi nữa. Thế rồi mệt mỏi xua Du ra ngoài. Tử Du đem việc đó bàn với Xuân Nguyệt, nói: - Tôi đồ có mưu gian đoạt quyền ở đây, nếu đúng thế thật thì thiếu chủ ta nguy mất. Xuân Nguyệt nói: - Việc còn chưa rõ, nên chờ xem thế nào. Nếu sinh ra quý tử thì ta phải tính cách cho thiếu chủ thoát ly đi khỏi phủ này. ... Mùa xuân sang năm, Nguyễn Lệ sinh ra đứa con trai, đặt tên là trần Phi Cát. Bấy giờ lệnh hầu tướng quân Trần Phi Long đã yếu lắm. Chỉ sau khi sinh hơn hai tháng, thì phát hiện ra Nguyễn Lệ treo cổ tự vẫn trong phủ riêng, còn để lại bức di thư. Vũ Thị Thư chủ trì Các quan hội lại, cùng nói rằng Nguyễn Lệ vì việc sinh nở mà bị trầm cảm, không chịu được các áp lực nên trong phút nghĩ quẩn mà quyên sinh. Sau đó Vũ Thư cho an táng Nguyễn Lệ theo lệ của phi, rồi nói: - Hình hài nhỏ bé chẳng thể để giữa nắng gió sương rơi, nghĩ âu cũng tội. Bổn cung chẳng có con, nên nhận nó về cho trọn đạo mẹ già. Thế rồi nhận Trần Phi Cát làm con nuôi, đưa về chăm sóc tại phủ đại phu nhân. Xuân Nguyệt tới tìm Tử Du, nói: - Giờ mới là lớn chuyện thật rồi. Đứa bé đó không phải con của tướng quân lệnh hầu đâu. Con mụ họ Vũ giết Nguyễn Lệ, rồi cướp lấy con về nuôi để sau này cậy vào đó. Nếu giờ lệnh hầu chẳng may về với tiền nhân, thì Thiếu chủ ta chẳng còn chốn mà dung thân nữa. Nguyễn Tử Du nói: - Việc này tôi đã đoán được từ lúc mới nghén thai, giờ nên làm thế nào? Xuân Nguyệt đáp: - Nên đưa thiếu chủ đi khỏi, như thế là cũng đẹp lòng Vũ Thị. Tử Du nói: - Đưa đi đâu thì được? Xuân Nguyệt đáp: - Tôi thấy chùa Phù Vân trên núi Yên Tử là nơi có khí tốt mạch vượng, sinh trưởng trong lành. Phù Vân quốc sư vốn là người có học đạo sâu sắc, lại nhân từ chính nghĩa, có thể phó thác. Tướng quân xem thế nào thì liệu. Vậy là Tử Du tới thỉnh an Vũ phu nhân và Trần lệnh hầu, nói: - Thiếu chủ từ nhỏ đã ù lì chậm chạp, càng lớn lên càng không ham gì việc quyền binh chính sự, mà hay thấy tìm tòi kinh sách, u mê vào tam muội, theo dấu đạo nhất thừa, lại có sở nguyện muốn làm người hầu nhang đèn cho nơi cõi giác. Lâu nay chẳng thể toại ý bởi sợ trong phủ tuyệt đường hương hỏa, nay đã có nhị công tử rồi, xin cho toại ý thiếu chủ trở thành người sa di. Vũ Thư nghe thế thì ưng lắm, nói: - Biết tìm về đạo là việc tốt. Thế là chúng cùng vào báo lại, lệnh hầu thì Vũ Thư nói gì nghe đó, gật đầu nhắm mắt cho xong. Vậy là trong phủ thiếu chủ khẩn trương chuẩn bị lắm. Xuân Nguyệt đích thân đi tới núi Phù Vân xin với trụ trì cho thiếu chủ xuất gia, nói: - Nếu thầy không nhận thì một mạng người về với đất. Sư Phù Vân bấy giờ tuổi đã cao nhưng hãy còn minh mẫn, nghe biết sự tình thì thương xót lắm, vội đồng ý cho ngay. Thế là Trần Minh rời khỏi Minh Cảnh phủ, tìm đến Phù Vân tự tu học. Lúc bấy giờ thiếu chủ mười hai tuổi.